Verborgen erfgoed onthuld tijdens het Grebbelinie Platform

Voor de twaalfde maal verzamelden zich vrijwilligers, bestuurders, ondernemers en vertegenwoordigers van musea tijdens het Grebbelinie Platform. De activiteiten en gesprekken handelden deze editie over het omgaan met verborgen erfgoed en de manieren om verhalen over minder zichtbare landschapselementen door te geven. Het leverde een zeer gevarieerde middag op met tal van inspirerende voorbeelden.

Tijdens het Grebbelinie platform lieten de vele actieve bezoekers van de middag aan elkaar zien dat verhalen over verborgen erfgoed op veel manieren verteld kunnen worden. Hiervoor streek het platform voor het eerst neer in Veenendaal, waar men in een voormalige RK-kerk te gast was bij de Koninklijke Ginkelgroep. Directeur Wim van Ginkel lichtte kort toe hoe het herdenken van het oorlogserfgoed, bloemen en de linie op een duurzame manier met elkaar verbonden kunnen worden.

Niet alles in de Grebbelinie is zichtbaar. De sporen van eeuwen liniegeschiedenis lijken soms uitgewist of zijn alleen met veel moeite terug te vinden. Vaak is zo weinig te zien dat we het landschap niet goed kunnen 'lezen' en lijkt het alsof alleen de grote contouren van het groene verdedigingswerk nog resteren. Gebeurtenissen die met bepaalde locaties verbonden zijn, zijn niet goed terug te vinden. 

Auteur José Huurdeman wist haar verhaal over de Grebbelinie in een gedicht te verwoorden. Onder de titel ' Skyline'  is het terug te vinden in de bundel ' Parade der Poëten', het tastbare product van de gedichtenwedstrijd van de provincie Utrecht. Een ander aspect rond de oorlogsverhalen komt aan bod in haar nieuwe boek ' Ondergronds in de Tweede Wereldoorlog'  die binnenkort uitkomt, Nico Schuurman uit Ede putte met name uit ervaringen van zijn familie, toen hij achtereenvolgens de Grebbelinie, Market Garden als Operatie Pegasus vorm gaf in beeldverhalen. Zijn laatste boek verscheen op 22 september tijdens de Airborne herdenking. Vanuit museum Veenendaal werd duidelijk dat via tentoonstellingen ook veel mogelijk is. Om bezoekers van de Grebbelinie samen  te bedienen is meer afstemming nodig tussen de verschillende initiatiefnemers en centra. Zowel het platform als het Grebbelinie Bezoekerscentrum fungeren als zodanig, maar er blijven ook nog veel kansen liggen, zo betoogde Mark Arens van Museum Veenendaal. 


De Juffersluis bij Renswoude, die recent zichtbaar is gemaakt en opgeknapt in opdracht van Staatsbosbeheer (foto Leo van Midden).

Dat er veel objecten van de Grebbelinie aan het oog onttrokken zijn, werd duidelijk tijdens de excursie die ook aan dit platform verbonden was. Achtereenvolgens werd een tankversperring, een onderkomen voor pantserafweergeschut, een restant van een koepelkazemat en een grenspaal getoond. Randjes beton in de wegberm en de countouren van een kazemat onder de braamstruiken waren nog enigszins zichtbaar, maar de fundering van een palenbergplaats bleek geheel verborgen in de Schalmdijk. 

De Batterij aan de Schalmdijk, de hoofdlocatie van de excursie, behoort ook al jaren tot de meest verscholen fortificaties van de Grebbelinie. Het vinden van de balans tussen de kwaliteiten van verborgen erfgoed en het leesbaar maken van het landschap zal in de komende jaren onderwerp van gesprek blijven. Ook op het volgende platform dat in 2019 zal worden gehouden en om in de sfeer te blijven, op een nog onbekende locatie. 

Foto intro: Onopvallend: grenspaal van het ministerie van Oorlog in de berm bij de Batterij aan de Schalmdijk. (foto: Leo van Midden)